"Beyin Fıtığı" Salgını
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, bugün küresel çapta her dört yetişkinden biri yeterli fiziksel aktivite yapmıyor ve kronik hareketsizlik, her yıl 3.2 milyondan fazla insanın doğrudan ölümüne zemin hazırlıyor. İnsanlık, sanayi devrimi ve ardından gelen mekanizasyonla birlikte "fiziksel eforu" makinelere devrettiğinde, evrimsel olarak hiç alışık olmadığı metabolik bir çöküş yaşadı; obezite, tip-2 diyabet ve kalp damar hastalıkları bir salgına dönüştü. Fiziksel zahmetten kaçınmanın bedelini bedenimizin çürümesiyle ödedik. Şimdi aynı trajedinin çok daha yıkıcı olanını, bilişsel düzeyde yaşıyoruz.
Yapay zekanın bizi Terminatör filmlerindeki gibi nükleer silahlar veya robot ordularıyla yok edeceğini düşünmek oldukça naif bir bilimkurgu fantezisidir. Asıl kıyamet son derece sessiz, sinsi ve "kopyala-yapıştır" komutlarının arasında kopuyor. E-postalara cevap yazdırmak için, iş toplantılarındaki notları özetletmek için, hatta bir başkasına duyacağımız empatiyi bile anlamlandırmak için düşünme eylemini silikon tabanlı sunuculara taşere ediyoruz.

Düşünmek, tıpkı ağırlık kaldırmak gibi nöral ağları zorlayarak, beyindeki sinapsları güçlendiren ve dirence karşı yapılan fiziksel bir egzersizdir. Beyin nöroplastik bir organdır; kullanılmayan nöral bağlantıları acımasızca budar ve yok eder. Soruları sorup hazır cevapları aldıkça, fikir üretme ve zihinsel ter dökme sürecini devrettikçe, insanlık kelimenin tam anlamıyla kitlesel bir "beyin fıtığı" ve "bilişsel kabızlık" yaşıyor.
California Üniversitesi'nden (UC Irvine) Dr. Gloria Mark'ın yaptığı kapsamlı araştırmalar, bu zihinsel erimenin boyutunu net bir şekilde ortaya koyuyor: 2004 yılında bir ekran karşısındaki ortalama odaklanma süremiz 2.5 dakika iken, bugün bu süre 47 saniyeye düşmüş durumda.
Nobel ödüllü psikolog Daniel Kahneman, Hızlı ve Yavaş Düşünme (Thinking, Fast and Slow) adlı çalışmasında insan zihnini iki sisteme ayırır:
Sistem 1: Hızlı, içgüdüsel, otomatik ve zahmetsizdir. Çaba gerektirmez.
Sistem 2: Yavaş, analitik, efor gerektiren ve mantıksal olandır. Odaklanma ve enerji talep eder.
Kahneman'ın Sistem 2'sinin devreye girmesi, karmaşık bir problemi işlemesi ve mantıksal bir sonuca varması için derin ve kesintisiz bir odaklanma şarttır. 47 saniyelik parçalanmış, güdük bir dikkat aralığında Sistem 2'yi çalıştırmak biyolojik ve nörolojik olarak imkansızdır. Yani 47 saniye, insanın mantıksal bir çıkarım yapması için değil, sadece ekrandaki bir sonraki uyarana kayması için yeterlidir.
İşte felaketin kusursuz fırtınası tam burada kopuyor: Zaten odaklanma süresi 47 saniyeye inmiş, Sistem 2'yi (derin düşünmeyi) çalıştırma yeteneğini kaybetmek üzere olan bir zihne, yapay zeka aracılığıyla sıfır efor gerektiren, anında ve kusursuz görünen cevaplar sunuyoruz. Zihin, hiçbir zihinsel kalori harcamadan ulaştığı bu hazır bilgi karşısında anında dopamin salgılıyor. Beynin ödül merkezi hackleniyor. Her komut girişimizde ve aldığımız her saniyelik mükemmel cevapta vurulan bu ucuz dopamin, acı verici ve yorucu olan "düşünme" eyleminin kökünü kazıyor.
Ortaya çıkan tablo, makinelerin dünyayı ele geçirmesi değil; insanın kendi zekasını gönüllü olarak iğdiş etmesidir. Düşünmenin acısına ve zahmetine katlanamayan, 47 saniyeden fazla odaklanamayan ve tüm analitik süreçlerini bir sohbet botuna devretmiş, ucuz dopaminle uyuşturulmuş bir nesil yaratıyoruz. Skynet bizi dışarıdan yok etmeyecek; biz içeriden, zihinsel bir felç yaşayarak, kendi fişimizi çoktan çekmiş durumdayız.

Yorumlar